Rezerwy emerytalne w sprawozdaniu finansowym

Koniec roku to w każdej firmie czas przygotowywania sprawozdania finansowego za miniony rok obrotowy. W załączniku numer 1 do Ustawy o rachunkowości z dnia 29 września 1994 roku (z późniejszymi zmianami) znajduje się zakres informacji, jakie firmy wykazują w sprawozdaniu finansowym. Warto dodać, że załącznik ten nie dotyczy banków, zakładów ubezpieczeń czy zakładów reasekuracji.

Dziś przyjrzymy się dokładnie jednemu z elementów sprawozdania finansowego, który nierzadko istotnie zmienia się między wycenami. Tym elementem jest rezerwa na świadczenia emerytalne i podobne. Rezerwy te wykazuje się w pasywach bilansu w części „B. Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania”.

Czym są rezerwy na odprawy emerytalne i podobne?

Rezerwy na odprawy emerytalne zostały w pewien sposób wyróżnione przez ustawodawcę i znajdują się w nazwie pozycji bilansu. Co natomiast kryje się pod słowem „podobne”?

Firma która zawiązuje rezerwy emerytalne, z pewnością tworzy także rezerwy na odprawy rentowe. Jest to świadczenie, które wypłacane jest pracownikowi uprawnionemu do renty z tytułu niezdolności do pracy. Często nawet mówi się o odprawie emerytalno-rentowej, gdyż świadczenia te są zwykle uregulowane w Regulaminach Wynagradzania, czy Układach Zbiorowych Pracy tak samo, w ramach jednego przepisu.

„Podobna” w rozumieniu ustawy jest także rezerwa na odprawy pośmiertne. Ale to nie koniec – zaliczamy tu nie tylko odprawy. W tę samą kategorię zalicza się także inne świadczenia na rzecz pracowników, takie jak rezerwy na nagrody jubileuszowe, czy dodatki stażowe, a nawet rezerwę na niewykorzystane urlopy wypoczynkowe.

Jak wyznaczyć rezerwy emerytalne?

Wyliczenie rezerw na świadczenia pracownicze – w tym rezerw na odprawy emerytalne – nie należy do łatwych. Zwłaszcza, jeśli nie jest się specjalistą do matematyki. Z pomocą w tym zakresie dla firm przychodzi aktuariusz. Jest to specjalista, nierzadko z wykształceniem matematycznym, który po zebraniu odpowiednich danych i przyjęciu szeregu założeń potrafi oszacować rezerwy na odprawy emerytalne i inne świadczenia.

Czy jest jakaś minimalna liczba zatrudnionych osób, przy której należy wyznaczać rezerwy na odprawy emerytalne i podobne? Zapytaliśmy o to eksperta z firmy halley.pl:

„Jako aktuariusze współpracujemy z bardzo różnymi firmami. Wycenialiśmy świadczenia zarówno dla małych, lokalnych firm zatrudniających kilku pracowników, jak i dla dużych korporacji zatrudniających po kilkanaście czy nawet kilkadziesiąt tysięcy pracowników. Nie ma tutaj prostej reguły.”

Istotność rezerw w bilansie

W odróżnieniu do innych rezerw, rezerwy na odprawy emerytalne i podobne cechują się dużą dynamiką zmian między wycenami. Jest to związane bezpośrednio z metodą wyceny rezerw na świadczenia pracownicze.

Ponadto podczas wyceny należy przyjąć szereg założeń. Są wśród nich założenia demograficzne – jak na przykład przyjęty model odchodzenia pracowników z firmy. Do wyceny należy przyjąć także szereg założeń finansowych. Jednym z nich jest techniczna stopa dyskontowa. Aktuariusze w Polsce kalibrują ją korzystając z rentowności odpowiednich obligacji Skarbu Państwa.

Konieczność przyjęcia szeregu założeń oraz zalecana przez standardy metoda wyceny powodują, że rezerwy emerytalne mogą istotnie zmieniać się między wycenami. Wystarczy przejrzeć sprawozdania finansowe wybranej firmy z ostatnich lat, aby to zaobserwować.

Jak wytłumaczyć zmianę rezerw przed audytorem?

Powinniśmy zadać inne pytanie: czy aktuariusz wyjaśni przyczynę zmiany rezerw emerytalnych i innych w ciągu roku bilansowego? Dobre biuro aktuarialne zatrudniające aktuariusza, powinno przygotować wyjaśnienie dotyczące zmiany rezerw. Wylistować kluczowe czynniki wpływające na wzrost i spadek rezerw. To pozwoli wyjaśnić zmianę przed audytorem czy właścicielem firmy.

Chcesz lepiej zrozumieć zagadnienie rezerw na odprawy emerytalne? Całkiem sporo informacji znajdziesz tutaj.